HISTORIA I DZIEDZICTWO

HISTORIA KOŚCIOŁA ŚW. KRZYSZTOFA WE WROCŁAWIU

Początki
Pierwsza wzmianka źródłowa o kościele poprzedzającym obecną budowlę gotycką, pochodzi z roku 1267 z dokumentu donacyjnego – księcia Władysława wrocławskiego.Kościół nosił wezwanie Św. Marii Egipcjanki i znajdował się poza ówczesnym obszarem miasta, na zewnątrz obiegającej go fosy i obwarowań obronnych, na pd.-zach. od (późniejszej) Bramy Oławskiej.

Metrykę kościoła należy cofnąć przynajmniej o kilkadziesiąt lat i uznać jego istnienie równolegle do kościołów, m.in. Św. Wojciecha, Św. Marii Magdaleny i Św. Maurycego, a zatem do okresu jeszcze przedlokacyjnego Wrocławia. Wezwanie Św. Marii Egipcjanki, pokutniczki, należało w Polsce do bardzo rzadkich średniowiecznych patrocinów – obok kościoła wrocławskiego wzmiankowane było jeszcze w świątyni na wzgórzu wawelskim.
Kuśnierze
W r. 1291 skierowano wody Oławy do wewnętrznej fosy wokół miasta, co podniosło jej wartość użytkową – gospodarczą; wzdłuż jej biegu wznosi się wówczas młyny i inne urządzenia wymagające bieżącej wody, m.in. garbarnie. Fakt ten pozwala zrozumieć obecność i rangę kuśnierzy w życiu naszego kościoła; od XIV w. notujemy coraz częściej ich fundacje: pierwsza źródłowa fundacja z 1343 r. mówi o zapisie 70 grzywien na budowę ołtarza, który w przyszłości pozostać miał ołtarzem pod patronatem cechu.

W r. 1416 kuśnierz Grzegorz Deutschlender ofiaruje kościołowi 12 grzywien rocznego czynszu w celu utrzymania kapłana znającego język polski i niemiecki. Fakt ten dowodzi, że kościół obejmował swoją działalnością duszpasterską społeczność polskojęzyczną, także rzemieślniczą, zamieszkującą część miasta w obrębie ulicy oławskiej, nazywanej w najstarszych księgach rachunkowych Wrocławia quartale pellificum.
Nowy Kościół
Na przełomie XIV i XV w. buduje się obecny, gotycki kościół. Znamy budowniczego sklepień – mistrza Henryka z Ząbkowic, z którym w r. 1409 zawarto umowę o wykonanie tych prac. Na II dekadę XV w. przyjąć można, że kościół ten – bez późniejszych przybudówek i wieży ukończonej w 1461 r. – w pełni funkcjonuje.

Jest to budowla jednonawowa, trójprzęsłowa, opięta przyporami, z prezbiterium wydzielonym ostrołukową arkadą tęczową, zamkniętym pięciobocznie. Sklepienie korpusu – sieciowe (rzadkie na Śląsku), a w prezbiterium krzyżowo-żebrowe. Okna dwustronnie rozglifione, z maswerkami (po wojnie nie odtworzonymi). Wieża (podwyższona w 1575 r., w 1698 r. zwieńczona hełmem barokowym) dzielona gzymsami – czterokondygnacjowa, przylega do kościoła od strony pn.-zach. Dach kościoła dwuspadowy.

KOŚCIÓŁ MNIEJSZOŚCI

Reformacja
Reformacja pojawia się we Wrocławiu wcześnie: pierwsze nabożeństwo w jej duchu odprawił Johann Hess w głównym kościele miejskim Św. Marii Magdaleny, któremu podporządkowany był – jako filialny – kościół Św. Krzysztofa. Tak, jak inne kościoły luterańskie, również naszą świątynię dostosowywano do nowych wymagań liturgicznych i pasterskich, przekształcano wnętrze pod kątem funkcjonalności. 

Wkrótce po roku 1600 zbudowano w nawie empory, wsparte na 6 drewnianych kolumnach, dekorowanych plecionką warkoczową. Początkowo za ambonę służyło drewniane krzesło, tzw. kaznodziejskie, w XVII w. zastąpione właściwą kazalnicą, umieszczoną na ścianie przy łuku tęczowym, po stronie północnej; w jej polach przedstawiono czterech ewangelistów z ich atrybutami oraz chrzest Jezusa w Jordanie, a na podniebiu baldachimu – gołębicę, symbol Ducha Św., wyżej anioły trzymające Arma Christi, a w zwieńczeniu ambony – Zmartwychwstały Chrystus. W prezbiterium umieszczono chrzcielnicę; od roku 1765 do końca ostatniej wojny była to skromna barokowa, polichromowana chrzcielnica. Na belce tęczowej pozostał gotycki, duży drewniany krucyfiks z końca XIV w., a w pobliżu łuku tęczowego stała figura Chrystusa Frasobliwego.
Duszpasterstwo
Duszpasterstwo kościoła od najdawniejszych czasów obejmowało w dużym stopniu społeczność polskojęzyczną. Potwierdza to wspomniana już fundacja z 1416 r. oraz wcześniejsza wzmianka źródłowa z 1411 r., mówiąca o tutejszym polskim kaznodziei, Mikołaju Zedlitzu, i późniejsze w długim okresie czasu fakty, jak obecność w inwentarzach księgozbioru kościoła z lat 1688 i 1755, biblii, katechizmów i śpiewników w języku polskim.

W kościele działali zasłużeni i znani nam duszpasterze ewangeliccy, jak Mikołaj Siderius z Lubelszczyzny, drugi po Michale Bucku (1550-1560) polskojęzyczny duszpasterz, nabywca licznych polskich książek dla kościelnej biblioteki; Michael Kush (Kusz) (ok. 1600-1654 r.), autor słownika niemiecko-polsko-łacińskiego (1646 r.); Paweł Twardy (1737-1807), cieszynianin, wydawca „Postylli S. Dambrowskiego”, „Modlitw dla nabożeństwa chrześcijanina”. Nabożeństwa i kazania w języku polskim odbywały się tutaj niemal do końca XIX w.
Zniszczenie i odbudowa
W 1945 r. kościół został zniszczony w 75% i z dawnego wyposażenia nie zachowało się prawie nic. Kościół poddano odbudowie, która ciągnęła się do lat 70.

Do regotyzowanego, oczyszczonego z tynków, kościoła, przeniesiono z kościoła ewangelickiego w Masłowie koło Trzebnicy, XVI. w. (wykonany po 1592 r.) tryptyk. W szafie ołtarza przedstawienie ukrzyżowania Chrystusa na tle Jerozolimy, pod krzyżem po lewej stronie postacie starotestamentowe: Mojżesz i Dawid, po przeciwnej – śś. Paweł i Jan Chrzciciel. W zwieńczeniu ołtarza – Zmartwychwstały Chrystus; w skrzydłach otwartych płaskorzeźbione wyobrażenia czterech ewangelistów, którym towarzyszą sentencje z czterech Ewangelii; na rewersie – 4 malowane sceny. Z kaplicy w Słupcu koło Nowej Rudy przeniesiono ambonę, ławki, chrzcielnicę oraz organy.

Obecnie kościół św. Krzysztofa, tak jak przez wieki służył mniejszości polskiej, tak dziś gromadzi wokół siebie dwie mniejszości: mieszkańców Wrocławia i Dolnego Śląska, których językiem ojczystym jest niemiecki, a także Polaków przywiązanych do tradycyjnej liturgii luterańskiej.
Copyright © 2024 Parafia Ewangelicko-Augsburska św. Krzysztofa we Wrocławiu.
Polityka Prywatności
linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram